Choroby układu krążenia od lat pozostają główną przyczyną zgonów na świecie. Mimo postępów w diagnostyce i leczeniu skala problemu wciąż jest ogromna. Coraz częściej naukowcy zwracają jednak uwagę na czynnik, który do niedawna bywał bagatelizowany. Tym czynnikiem jest żywność ultraprzetworzona, stanowiąca dziś podstawę diety milionów ludzi.
Najnowsze badania pokazują wyraźnie, że osoby spożywające duże ilości tego typu produktów są znacznie bardziej narażone na rozwój chorób sercowo-naczyniowych. Co więcej, ryzyko to rośnie niezależnie od innych znanych czynników, takich jak wiek czy palenie tytoniu.
Przeczytaj także: Zalety endodoncji. Dlaczego warto ratować własne zęby zamiast je usuwać?
Czym jest żywność ultraprzetworzona i dlaczego budzi niepokój
Żywność ultraprzetworzona to produkty, które przeszły zaawansowaną obróbkę przemysłową i zawierają liczne dodatki technologiczne. Do tej kategorii zalicza się między innymi słodzone napoje, pakowane przekąski, dania gotowe, przetworzone mięsa oraz wyroby cukiernicze.
Charakterystyczne cechy żywności ultraprzetworzonej to:
- wysoka zawartość cukrów prostych, tłuszczów nasyconych i soli,
- obecność emulgatorów, konserwantów, barwników i wzmacniaczy smaku,
- niska wartość odżywcza oraz niewielka ilość błonnika, witamin i minerałów.
Co istotne, składniki te dostarczają organizmowi substancji, z którymi ludzki metabolizm nie miał styczności w toku ewolucji. W efekcie może dochodzić do zaburzeń gospodarki lipidowej, glukozowej oraz nasilenia przewlekłych stanów zapalnych.
Żywność ultraprzetworzona jako dominujący element diety
Obecnie w Stanach Zjednoczonych żywność ultraprzetworzona odpowiada za niemal 60 procent dziennego spożycia kalorii u dorosłych i aż 70 procent u dzieci. Podobne trendy obserwuje się również w innych krajach rozwiniętych. Wcześniejsze badania wiązały taki model żywienia z otyłością, nadciśnieniem, zaburzeniami lipidowymi oraz insulinoopornością.
Jednak do niedawna brakowało jednoznacznych dowodów potwierdzających, że żywność ultraprzetworzona bezpośrednio zwiększa ryzyko zawału serca i udaru mózgu. Najnowsza analiza dostarcza w tej kwestii przełomowych danych.
Analiza NHANES i wpływ żywności ultraprzetworzonej na serce
Zespół naukowców z Florida Atlantic University przeanalizował dane z amerykańskiego Narodowego Badania Zdrowia i Odżywiania, znanego jako NHANES. Badanie objęło 4 787 dorosłych osób w wieku powyżej 18 lat, zebranych w latach 2021–2023.
Uczestnicy prowadzili szczegółowe dzienniki żywieniowe, a jednocześnie raportowali informacje o przebytych chorobach sercowo-naczyniowych. Następnie badanych podzielono na cztery grupy, w zależności od udziału kalorii pochodzących z żywności ultraprzetworzonej. Co ważne, analizy uwzględniały także czynniki zakłócające, takie jak płeć, wiek, palenie tytoniu czy poziom dochodów.
Żywność ultraprzetworzona a 47% wyższe ryzyko chorób serca
Po skorygowaniu danych wyniki okazały się jednoznaczne. Osoby z najwyższego kwartyla spożycia żywności ultraprzetworzonej miały o 47 procent wyższe ryzyko chorób sercowo-naczyniowych w porównaniu z osobami, których dieta zawierała jej najmniej.
Jak podkreśla główny autor badania, Charles H. Hennekens, jest to różnica istotna zarówno statystycznie, jak i klinicznie. Co więcej, jego zdaniem wyniki te powinny wpłynąć na sposób planowania opieki zdrowotnej oraz kształtowanie polityki żywieniowej.
Coraz więcej badań wskazuje, że zdrowie jamy ustnej, monitorowane m.in. przez stomatolog Wrocław, ma znaczenie dla układu krążenia.
Konsekwencje społeczne i zdrowotne nadmiaru żywności ultraprzetworzonej
Autorzy badania zaznaczają, że problem nie sprowadza się wyłącznie do indywidualnych wyborów konsumentów. W praktyce wiele osób ma ograniczony dostęp do świeżej, nieprzetworzonej żywności. Jednocześnie rynek spożywczy zdominowany jest przez produkty tanie, łatwo dostępne i silnie przetworzone.
Dlatego też skuteczna walka z nadmiernym spożyciem żywności ultraprzetworzonej wymaga działań systemowych. Naukowcy porównują obecną sytuację do walki z paleniem tytoniu, która również wymagała długofalowych zmian regulacyjnych i edukacyjnych.
Żywność ultraprzetworzona a inne choroby przewlekłe
Co istotne, wpływ żywności ultraprzetworzonej nie ogranicza się wyłącznie do chorób serca. Badacze zwracają uwagę na rosnącą liczbę przypadków raka jelita grubego, szczególnie wśród młodszych dorosłych. Dieta uboga w błonnik, bogata w UPF oraz siedzący tryb życia to czynniki ryzyka wspólne dla obu grup schorzeń.
Jak zauważa Allison H. Ferris, rosnące spożycie żywności ultraprzetworzonej może być jednym z elementów napędzających te niepokojące trendy zdrowotne.
W przypadku pacjentów po incydentach sercowo-naczyniowych istotnym elementem powrotu do sprawności bywa także dobrze zaplanowana rehabilitacja Poznań.
Co oznaczają te wyniki dla pacjentów i lekarzy
Chociaż autorzy podkreślają potrzebę dalszych badań, już teraz rekomendują konkretne działania. Przede wszystkim lekarze powinni częściej rozmawiać z pacjentami o jakości diety. Ponadto zaleca się ograniczanie żywności ultraprzetworzonej na rzecz produktów świeżych i minimalnie przetworzonych.
W efekcie świadomość żywieniowa staje się jednym z kluczowych elementów profilaktyki chorób cywilizacyjnych. Coraz wyraźniej widać, że żywność ultraprzetworzona nie jest jedynie wygodnym rozwiązaniem, lecz realnym czynnikiem ryzyka, którego znaczenie dla zdrowia serca trudno dziś podważyć.
