Leki krytyczne coraz częściej stają się symbolem problemów z dostępnością terapii, które jeszcze niedawno wydawały się oczywiste. Coraz więcej pacjentów w całej Europie doświadcza sytuacji, w których podstawowe terapie stają się trudne do zdobycia lub całkowicie niedostępne. Antybiotyki, insulina, szczepionki czy leki stosowane w chorobach przewlekłych to nie luksus, lecz fundament codziennego funkcjonowania systemów ochrony zdrowia. Właśnie dlatego decyzja, jaką podjął Parlament Europejski, ma tak duże znaczenie nie tylko polityczne, ale przede wszystkim społeczne.
Europosłowie opowiedzieli się za zdecydowanymi działaniami, których celem jest poprawa dostępności leków krytycznych w Unii Europejskiej oraz ograniczenie zależności od państw trzecich. To odpowiedź na realne zagrożenia, które ujawniły się szczególnie mocno w ostatnich latach.
PRZECZYTAJ: Odporność po szczepieniu przeciw krztuścowi – nowe dane, które zmieniają perspektywę
Dlaczego leki krytyczne stały się problemem strategicznym
Przez lata europejski rynek farmaceutyczny stopniowo przenosił produkcję poza granice UE. Niższe koszty, tańsza siła robocza i globalizacja łańcuchów dostaw sprawiły, że substancje czynne i gotowe leki coraz częściej powstawały poza Europą. Z perspektywy ekonomicznej było to opłacalne, lecz z punktu widzenia bezpieczeństwa – ryzykowne.
Dane pokazują, że ponad połowa zgłaszanych niedoborów leków w Unii Europejskiej wynika z problemów produkcyjnych, w tym z braku substancji czynnych. Wystarczy zakłócenie dostaw, kryzys polityczny lub logistyczny, aby pacjenci zostali pozbawieni terapii ratujących zdrowie, a czasem życie.
Co dokładnie zdecydował Parlament Europejski w sprawie leków krytycznych
We wtorek 20 stycznia Parlament Europejski przyjął sprawozdanie dotyczące leków o znaczeniu krytycznym. Dokument poparło 503 europosłów, przy 57 głosach przeciw i 108 wstrzymujących się. Taki wynik pokazuje wyraźny konsensus co do potrzeby zmian.
Główne założenia przyjętego stanowiska obejmują:
- zwiększenie produkcji kluczowych leków na terenie Unii Europejskiej
- premiowanie europejskich producentów w zamówieniach publicznych
- tworzenie strategicznych projektów wzmacniających przemysł farmaceutyczny
- lepszą koordynację zapasów i możliwość redystrybucji leków między państwami
Celem tych działań jest nie tylko poprawa dostępności terapii, ale także wzmocnienie konkurencyjności unijnego sektora farmaceutycznego.
Leki krytyczne w Europie jako priorytet polityczny
Jednym z kluczowych elementów przyjętego sprawozdania jest koncepcja tzw. projektów strategicznych. Mają one koncentrować się na modernizacji oraz zwiększeniu zdolności produkcyjnych europejskich fabryk farmaceutycznych. Europosłowie chcą, aby takie projekty otrzymywały priorytetowe finansowanie zarówno w obecnym budżecie, jak i w kolejnych wieloletnich ramach finansowych UE.
Firmy korzystające z publicznego wsparcia miałyby jednocześnie obowiązek w pierwszej kolejności zaopatrywać rynek unijny. To wyraźny sygnał, że bezpieczeństwo zdrowotne mieszkańców UE ma stać się nadrzędnym celem polityki farmaceutycznej.
Niedobory leków krytycznych mogą wpływać na przebieg leczenia i rekonwalescencji pacjentów. Także w obszarach takich jak rehabilitacja Poznań, gdzie farmakoterapia często wspiera proces powrotu do sprawności.
Zamówienia publiczne i nowe kryteria wyboru producentów
Ważną zmianą zaproponowaną przez europosłów są modyfikacje zasad zamówień publicznych. Instytucje zamawiające miałyby stosować kryteria, które faworyzują producentów wytwarzających znaczną część leków krytycznych na terenie Unii Europejskiej. To odejście od modelu, w którym najniższa cena była często jedynym decydującym czynnikiem.
Takie podejście może ograniczyć ryzyko niedoborów, ale również wpłynąć na stabilność rynku i przewidywalność dostaw. Dla pacjentów oznacza to większą szansę na ciągłość leczenia, a dla systemów ochrony zdrowia – mniejsze ryzyko kryzysów.
Wspólne zakupy i współpraca transgraniczna
Europosłowie zwrócili również uwagę na potencjał dobrowolnych zamówień transgranicznych. Tego typu rozwiązania mogą szczególnie poprawić dostęp do leków stosowanych w leczeniu chorób rzadkich, terapii innowacyjnych oraz kosztownych lub specjalistycznych preparatów.
Parlament Europejski opowiedział się za obniżeniem minimalnej liczby państw uczestniczących we wspólnych procedurach zakupowych do co najmniej pięciu. To zmiana, która ma ułatwić współpracę i przyspieszyć procesy zakupowe, zwłaszcza w sytuacjach nagłych.
Właśnie dlatego temat leków krytycznych przestał być wyłącznie kwestią ekonomiczną, a stał się elementem bezpieczeństwa zdrowotnego całego regionu.
Awaryjne zapasy i redystrybucja leków krytycznych w UE
Jednym z najbardziej wrażliwych punktów przyjętego dokumentu jest propozycja utworzenia unijnego mechanizmu koordynacji krajowych zapasów leków krytycznych. W praktyce oznacza to lepszy nadzór nad tym, gdzie i w jakiej ilości dostępne są kluczowe preparaty.
W sytuacjach kryzysowych Komisja Europejska miałaby możliwość, w ostateczności, decydowania o redystrybucji leków pomiędzy państwami członkowskimi. To rozwiązanie budzące emocje, ale jednocześnie pokazujące, jak poważnie traktowany jest problem niedoborów.
Co dalej z przepisami o lekach krytycznych
Po przyjęciu stanowiska Parlament Europejski jest gotowy do rozpoczęcia negocjacji z Rada UE w sprawie ostatecznego kształtu przepisów. Projekt rozporządzenia w sprawie leków o znaczeniu krytycznym został przedstawiony przez Komisję Europejską w marcu 2025 roku i obejmuje m.in. antybiotyki, insulinę, szczepionki oraz leki stosowane w chorobach przewlekłych.
Jeśli proponowane zmiany wejdą w życie, mogą stać się jednym z najważniejszych kroków w kierunku budowy realnej odporności zdrowotnej Unii Europejskiej. Dla pacjentów oznacza to większe bezpieczeństwo, a dla Europy – szansę na odzyskanie kontroli nad jednym z najważniejszych sektorów strategicznych.
Problem niedoborów leków krytycznych dotyka także leczenia stomatologicznego. Dostęp do środków znieczulających, antybiotyków i preparatów przeciwzapalnych ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa pacjentów. Również w dużych ośrodkach miejskich, takich jak stomatologia Kraków.
